7 Ekim ve Tufan Sonrası: Küresel Dönüşüm Soruları ve Göstergeleri
Her ne kadar Gazze’deki kurbanların sayısına, savaşın geride bıraktığı büyük yıkım manzaralarına ve ağır insani trajedilere baktığımızda zaman zaman karamsarlığın ve kötümserliğin hâkim olduğu bir dille konuşsak da…

Her ne kadar Gazze’deki kurbanların sayısına, savaşın geride bıraktığı büyük yıkım manzaralarına ve ağır insani trajedilere baktığımızda zaman zaman karamsarlığın ve kötümserliğin hâkim olduğu bir dille konuşsak da, siyasal bir okuma, anlık görüntünün ötesine geçmemizi ve 7 Ekim’in etkisi üzerinde durmamızı gerektirmektedir. Çünkü 7 Ekim’in meydana getirdiği dönüşümler Gazze ve Filistin sınırlarını aşmakta, hatta Arap ve İslam dünyasının da ötesine geçmektedir. 7 Ekim, bugün Gazze’de kurbanlar, yıkım ve yerinden edilme gibi ağır sonuçlarıyla somut ve acı bir gerçeklik olsa da, insanlık üzerindeki ve özellikle Avrupa’daki etkisinin, ayrıca dünya düzeninin geleceği ve bu düzen üzerinde etkide bulunma kapasitesine kimin sahip olacağı üzerindeki etkisinin, basının göstermeye veya yalnızca savaş sahnesiyle sınırlamaya çalıştığından çok daha büyük olması mümkündür. Bu nedenle bu olayın okunması yalnızca kayıpların ve yıkımın boyutunda durmamalı; onun küresel siyasal bilinçte ve uluslararası sistemin yapısında uzun vadede bırakabileceği etkilere kadar uzanmalıdır.
7 Ekim, cevapları sözlü veya geçici olmayacak, aksine derin tarihsel dönüşümlerle bağlantılı olacak büyük sorular ortaya çıkarmıştır. Ağır nitelikte sorular gündeme getirmektedir: Batı’nın, insanlığın son on yıllarda tanıdığı biçimiyle küresel güç dengeleri üzerindeki tek başına belirleyici konumu devam edecek mi? Yoksa dünya, başka güçlerin ve fikirlerin etki konumuna yükseleceği yeni bir döneme mi doğru ilerliyor? 7 Ekim, zaman ve mekân bakımından sınırlı bir askerî ve siyasi olay olarak mı kalacak, yoksa güç ve nüfuz haritalarını yeniden şekillendirecek bir dönüm noktasına mı dönüşecek?
Bu bağlamda bu bakış açısı, Gazze deneyiminden özgürleşme, adalet ve halkların hakları fikrini taşıyan yeni bir düşünsel, siyasi ve medeniyet gücünün doğması ihtimalini ortaya koymaktadır. Bu güç doğrudan Gazze’den çıkabileceği gibi, onun deneyiminden etkilenerek bu mesajı taşıyan başka bir ülkeden de ortaya çıkabilir. Burada kastedilen, Gazze’nin coğrafi anlamda doğrudan dünyayı yönetmesi değildir. Asıl kastedilen, orada ortaya çıkan deneyimin mekânın sınırlarını aşan bir düşünceye dönüşmesi ve özgürlük, adalet ve halkların kendi kaderini tayin hakkının farklı bir dünya düzeninin şekillendirilmesinde temel unsurlar hâline gelmesidir.
Buradan hareketle 7 Ekim’in etkisi yalnızca Gazze’de yaşananlarla ölçülemez; aynı zamanda demokrasi, devlet kavramı, çifte standart, uluslararası hukuk, Birleşmiş Milletler kararları ve uluslararası mahkemelerin rolü konusunda ortaya çıkardığı sorularla da ölçülmelidir. Savaşın devam etmesiyle birlikte, bu soruları daha görünür hâle getiren hukuki ve siyasi gelişmeler de gerçekten ortaya çıkmıştır. Güney Afrika’nın İsrail’e karşı açtığı dava kapsamında Uluslararası Adalet Divanı geçici tedbirler kararı alırken, Uluslararası Ceza Mahkemesi de Kasım 2024’te Benyamin Netanyahu ve Yoav Gallant hakkında savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar yönündeki suçlamalar temelinde yakalama emirleri çıkarmıştır. Bu gelişmeler, bütün hukuki meselelerin kesin olarak sonuçlandığı anlamına gelmemektedir; ancak savaşla ilgili uluslararası sorumluluğun ele alınma biçiminde önemli bir dönüşümü temsil etmektedir. Yakın gelecekte şekillenmesi beklenen başlıca göstergeler ise şunlardır:
Birincisi: İsrail’in imajının Batı kamuoyunun ve Batılı kurumların giderek daha büyük bir bölümünde değişmesi
Tufan’ın mimarı, Tufan’dan önce, İsrail politikalarının bu şekilde devam etmesinin İsrail’i müttefikleri açısından bir yük hâline getirebileceğini ve ardından onu giderek daha fazla yalnızlığa itebileceğini açıklamıştı. Bugün İsrail ile bazı Avrupa hükümetleri arasındaki anlaşmazlığın genişlediğine işaret eden siyasi ve diplomatik göstergeler gözlemlenebilir ve bunlar söz konusu öngörünün doğruluğunu teyit eden gelişmeler olarak değerlendirilebilir. Güncel raporlar, Avrupa Birliği’nin İsrail’in askerî operasyonlarını ve yerleşim politikasının genişletilmesini eleştirdiğini, ancak 27 üye ülkenin İsrail ile ilişkinin niteliği konusunda bölünmüş olmaya devam ettiğini göstermektedir. Bu da “Batı’nın sürekli bir uzlaşıyla desteklediği İsrail devleti” fikrinin giderek artan bir siyasi tartışmanın konusu hâline geldiği anlamına gelmektedir. Buradan hareketle, Tufan’ın mimarına atfedilen ve olay sonrasını öngörürken İsrail’in önce bir yük, ardından daha fazla yalnızlaşmış bir devlet hâline getirilmesinden söz eden ifade anlaşılabilir. Mevcut göstergeler, bu fikrin uluslararası siyasi ve hukuki tutumlarda meydana gelen dönüşümler ışığında okunmasına imkân vermektedir; ancak nihai sonucun şimdiden kesinleştiği söylenemez.
İkincisi: Batı kamuoyunun demokrasi, adalet ve çifte standart kavramlarına ilişkin bilincindeki dönüşüm
Tufan’ın en önemli etkilerinden biri, Batı kamuoyunun bazı kesimlerini, Batılı siyasi sistemlerin ileri sürdüğü söylemler ile uluslararası krizlerdeki fiilî uygulamaları arasındaki ilişkiyi yeniden değerlendirmeye sevk etmesidir. Batılı bir vatandaş, hukuk ve adalet kurallarının devlete veya meseleye göre farklı biçimlerde uygulandığını gördüğünde, içinde bulunduğu sistemin güvenilirliği konusunda derin bir soru ortaya çıkmaktadır. Buradan hareketle İsrail anlatısının medya, kültür ve siyaset alanında parçalanması başlayabilir. Bu, mutlaka bir anda gerçekleşmek zorunda değildir; aksine soruların, olguların, görüntülerin, tanıklıkların ve hukuki süreçlerin birikimi yoluyla gerçekleşebilir. Bu düşünsel dönüşüm, 7 Ekim’in en önemli etkilerinden biri olabilir. Çünkü mesele yalnızca İsrail’e yönelik tutumla ilgili değildir; aynı zamanda Batı sisteminin kendi hakkında ve temsil ettiğini ileri sürdüğü değerler hakkında sahip olduğu imajla da ilgilidir.
Üçüncüsü: Barış projesinin ve İsrail ile Arap dünyası arasındaki ilişkinin niteliğinin yeniden değerlendirilmesi
Arap dünyasının önemli bir bölümü, geçmiş on yıllar boyunca, siyasi bir çözüme ulaşmanın bölgede yeni bir dönemin kapısını açabileceği düşüncesiyle barış ve uzlaşma formülleri aramıştır. Ancak savaş, farklı bir soruyu yeniden gündeme getirmiştir: Genişlemeci politikalar, tekrarlanan çatışmalar ve Filistin meselesine adil bir çözümün bulunmaması koşullarında barış süreci devam edebilir mi? Ayrıca Gazze’de İsrail’in operasyonlarının devam etmesi ve bunun yanında bölgenin başka alanlarındaki gerilimler ve askerî operasyonlar, birçok Arap devleti ve toplumunun çatışmanın niteliği ve geleceğine ilişkin hesaplarını yeniden değerlendirmesine yol açmıştır. Dolayısıyla 7 Ekim yalnızca Filistinliler ile İsrail arasındaki ilişkiyi değiştirmemiş, aynı zamanda bölgesel güvenliğin geleceği ve bölgede sürdürülebilir bir barışı sağlayabilecek siyasi düzenin niteliğiyle ilgili daha geniş bir soruyu da yeniden gündeme getirmiştir.
Dördüncüsü: İsrail içindeki çelişkiler ve bunların devletin, ordunun ve güvenlik kurumlarının imajına etkisi
Savaşın önemli sonuçlarından biri de İsrail içinde hükümetin, ordunun ve güvenlik kurumlarının performansı hakkında; ayrıca 7 Ekim’den önce meydana gelen başarısızlıklar ile savaşın yönetimi ve sonuçları konusundaki sorumluluk hakkında tartışmaların genişlemesidir. Bu, İsrail toplumunun tek bir tutum benimsediği veya devletin çöküşünün artık kesinleşmiş bir mesele olduğu anlamına gelmemektedir. Aksine bu, savaşın liderlik, güvenlik ve kurumlara duyulan güven konusunda derin iç gerilimler ve sorular ortaya çıkardığı anlamına gelmektedir.
Aynı şekilde, İsrail ordusunun bir güç olarak sahip olduğu imaj da artık İsrail toplumunun iç kesimlerini ikna etmemektedir. Bu imaj, geçiş harekâtı sırasında manevi açıdan sarsılmış ve stratejik açıdan da darbe almıştır; artık bu gerçeğin izlerini gizleyebilecek durumda değildir.




